Museumpresentaties/
ter discussie

Naar een kritische ontwerppraktijk

Het begrip ‘Museumpresentaties/’ symboliseert bij Studio Roozen de kernwaarde voor de vormgeving van het museum. De vijf waarden in de ICOM-definitie van het museum smelten ons inziens samen in het begrip ‘museumpresentatie’, want het tonen van objecten in ruimte en tijd is volgens ons de essentie waar dit bijzondere medium zijn unieke waarde aan ontleent.

Het museum is bij uitstek de plek om zich te bezinnen op onze verhouding met de wereld, in verleden, heden en toekomst. De afgelopen twintig jaar zien we een enorme ontwikkeling in presentatie-technieken. Toch lijkt in het museum de tijd in vele opzichten stil te hebben gestaan.

Positivisme

Nog steeds overheerst het 19de eeuwse concept van verzamelen, bestuderen en publiekelijk tonen, met het positivistische idee dat in de museale presentatie de objecten zelf hun verhaal kunnen vertellen. De presentatie ervan is dan ‘self-evident’, uitgevoerd zonder bewijs of uitleg.

De Duitse kritische theorie en het structuralisme van de Franse moderne filosofen hebben op de museumtheorie ogenschijnlijk geen vat kunnen krijgen.

Driedimensionale reconstructie

Museumstukken blijven hardnekkig solitair en worden niet, zoals waar de Nederlandse historicus Jan Romein zo naar verlangde, ‘een driedimensionale reconstructie van de werkelijkheid’, waarin psychologie, de filosofie, de sociologie en de kunst, de wetenschap van de politiek, economie, religie, de kennis van alle wetenschappen en litteraturen, waarin dit alles mede wordt betrokken. (Jan Romein, voordracht UvA 19 oktober 1957)

Waarom zijn musea zo conservatief?

Dat musea van nature zo conservatief zijn heeft twee redenen. De eerste ligt besloten in het verzamelen zelf, waarin alle activiteit gericht is op het ene en uniek veronderstelde object. Het tweede heeft te maken met de afkeer na WO2, met name in de VS voor (politieke) propaganda, gepaard met een ‘neutrale’ overheid en de daarmee samenhangende voorkeur voor niet-opinierende vormgeving.

Vrijetijdsindustrie

Door de enorme groei van de vrijetijdsindustrie, die in Nederland overigens niet geleid heeft tot meer budget voor het museum, is de ontwikkeling van de museumvormgeving helaas vooral een bijdrage aan de behoefte tot vermaak en beleving.

Terwijl naar onze mening het de taak van het museum juist is om onderzoek en presentatie zodanig met elkaar te verbinden dat het daarmee een kritische kijk biedt op het verzamelen zelf en op het kijken naar en bewonderen van historische objecten.

Kritische vormgeving

Kritische vormgeving is volgens Studio Roozen niet de visuele 'vertaling' van de inhoud, maar draagt zelf aan de inhoud bij, door die te redigeren, om te keren, uit te vergroten of het presenteren ervan expliciet te maken, soms zelfs door vormgeving met opzet achterwege te laten.

Er zijn gelukkig veel plekken waar die kritische invalshoek wel wordt gesignaleerd en waar wij graag een voorbeeld aan nemen, zoals Kunstmuseum Kolumba Köln (toegang 5 euro) en het Imperial War Museum Manchester (gratis), of zag het IWM soms eerder ons concept voor Muziek oorlog vrede? Maar ook grote musea, zoals Tate Modern London (toegang gratis). In Nederland noemen we bijvoorbeeld het Van Abbemuseum Eindhoven.

Op onze beurt

Aan zo'n praktijk willen wij dan op onze beurt, met onze vormgeving, en natuurlijk altijd binnen de context van ‘de opdracht’ zelf, onze eigen bijdrage leveren.